vademecum księgowego, prowadzenie ksiąg rachunkowych, księgi podatkowe
lupa
Uwaga: Od 30 września br. nowe wykazy prac wzbronionych młodocianym Uwaga: Do 7 października br. - czas na zastąpienie telepracy pracą tradycyjną lub zdalną
A A A

Płatności bezgotówkowe w księgach rachunkowych - Dodatek do Gazety Podatkowej nr 63 (2042) z dnia 7.08.2023

Kompensata w księgach rachunkowych

Na zasadzie swobody umów jednostki mogą we wzajemnych rozliczeniach stosować kompensatę. Regulowanie wzajemnych wierzytelności poprzez potrącenie, czyli kompensatę, polega na dokonaniu wzajemnego umorzenia wierzytelności przez zaliczenie jednej z nich na poczet drugiej. W przypadku gdy obie wierzytelności mają taką samą wartość, to są umarzane w całości. Natomiast gdy ich wartość jest różna, to umorzeniu podlegają do wysokości niższej z nich. Nierozliczona część zobowiązania podlega zapłacie. Rozliczenie zobowiązań i należności poprzez potrącenia ujmowane jest w księgach rachunkowych, na podstawie dowodów księgowych dokumentujących kompensatę, na kontach rozrachunkowych z kontrahentami. Jeśli potrącane są wierzytelności wyrażone w walucie obcej, to należy także rozliczyć powstałe różnice kursowe dotyczące kompensowanych rozrachunków.

Kompensata może być jednostronna lub umowna. Na dokonanie pierwszej z nich, tzw. kompensaty ustawowej, nie jest potrzebna zgoda drugiej strony. Z kolei potrącenia umownego dokonuje się na podstawie zawartej umowy między stronami.

Kompensata umowna

Stosowanie potrącenia umownego jest możliwe na zasadzie swobody umów. Nie zostało ono wprost uregulowane w przepisach. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania. Przy czym jego treść lub cel nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 3531 K.c. - Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.). Zatem kompensaty umownej dokonuje się na podstawie porozumienia (umowy) zawartego pomiędzy stronami. Jednostki będące względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami, zawierając umowę kompensaty, same regulują zasady wzajemnego rozliczenia. W tym przypadku nie muszą być spełnione warunki określone dla kompensaty jednostronnej. Strony same decydują o tym, jakie wierzytelności i w jakim czasie zostaną potrącone. W praktyce umowa kompensaty powinna zawierać:

  • określenie stron umowy (nazwy, adresy),
  • dzień, na który nastąpi wzajemne potrącenie,
  • numery faktur, rachunków lub innych dokumentów, podlegających rozliczeniu oraz daty ich wystawienia,
  • wartość potrącanych rozrachunków,
  • kwotę należności lub zobowiązania, która pozostała do uregulowania lub skompensowania w przyszłości.

Kompensata jednostronna

Regulacje dotyczące kompensat zostały zawarte w Kodeksie cywilnym. Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli:

  • przedmiotem obu są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku,
  • obie wierzytelności są wymagalne,
  • wierzytelności mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Wynika to z art. 498 § 1 K.c.

Potrąceniu może podlegać niewymagalna jeszcze wierzytelność, o ile wymagalna jest wierzytelność potrącającego. Można również dokonać kompensaty wierzytelności przedawnionej, jeśli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło (art. 502 K.c.). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości niższej z nich.

W przypadku kompensaty jednostronnej potrącenia dokonuje się na podstawie oświadczenia złożonego drugiej stronie. Ma ono moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 K.c.). Dla skuteczności kompensaty jednostronnej nie jest wymagana zgoda drugiej strony. W oświadczeniu należy wskazać, które wierzytelności zostały przedstawione do potrącenia i z jakimi wierzytelnościami są potrącane (patrz ramka). Należy w nim również określić kwoty wierzytelności oraz pozostałą do uregulowania część zobowiązania. Aby oświadczenie było skuteczne, musi je podpisać osoba do tego uprawniona.

XYZ spółka z o.o.
ul. Wąska 3, 87-100 Toruń
Bydgoszcz, dnia 1 sierpnia 2023 r.
ABC spółka z o.o.
ul. Długa 8
85-006 Bydgoszcz

OŚWIADCZENIE O KOMPENSACIE

Uprzejmie informujemy, że zgodnie z art. 498 K.c., pod datą 1 sierpnia 2023 r. dokonaliśmy kompensaty:

naszych zobowiązań, wynikających z następujących dokumentów: z naszymi należnościami, wynikającymi z następujących dokumentów:
Nazwa i nr dokumentu Data dokumentu Kwota Nazwa i nr dokumentu Data dokumentu Kwota
Faktura
nr 08/07/23
20.07.2023 r. 5.820 zł Faktura
nr 345/U/07/23
3.07.2023 r. 6.600 zł
na łączną kwotę 5.820 zł na łączną kwotę 6.600 zł

Po dokonaniu kompensaty do zapłaty na nasze dobro pozostaje kwota: 780 zł (słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych 00/100).

Nierozliczoną w drodze kompensaty należność prosimy uregulować przelewem na nasz rachunek bankowy nr 10 0000 0000 0000 0000 0000 0000, do dnia 7 sierpnia 2023 r.

Prosimy o zgodne z nami księgowanie.

 

. . . . Bogusław Lawer . . . . 
(prezes zarządu)

Ujęcie w księgach rachunkowych

Podstawą ujęcia potrąceń w księgach rachunkowych są dokumenty kompensaty, czyli oświadczenie jednej ze stron - w przypadku potrącenia jednostronnego, lub umowa - gdy rozliczenie dotyczy kompensaty umownej. Należy mieć na uwadze, że dokumenty te powinny spełniać wymogi dla dowodów księgowych określone w art. 21 ustawy o rachunkowości. Ewidencja księgowa umorzenia wzajemnych należności i zobowiązań może przebiegać zapisem:

- Wn konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" lub konto 24 "Pozostałe rozrachunki",

- Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami" lub konto 24 "Pozostałe rozrachunki".

Waluta obca

W sytuacji gdy kompensata dotyczy rozrachunków wyrażonych w walucie obcej, to kwoty potrącanych wierzytelności należy przeliczyć na złote. Jak wynika z art. 30 ust. 2 ustawy o rachunkowości wyrażone w walutach obcych operacje gospodarcze w księgach rachunkowych ujmuje się na dzień ich przeprowadzenia, odpowiednio po kursie:

1) faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji - w przypadku sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań,

2) średnim ogłoszonym dla danej waluty przez NBP z dnia poprzedzającego ten dzień - w przypadku zapłaty należności lub zobowiązań, jeżeli nie jest zasadne zastosowanie kursu faktycznego, a także w pozostałych operacjach.

W przypadku kompensaty rozliczenie wzajemnych wierzytelności następuje bezgotówkowo. Wówczas nie dochodzi do przepływu środków pieniężnych między stronami, dlatego przy potrąceniach nie stosuje się kursu faktycznego. W związku z tym w celu kompensaty wzajemnych rozrachunków wyrażonych w walucie obcej ich przeliczenia należy dokonać z zastosowaniem średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania potrącenia. Przy rozliczaniu kompensaty wierzytelności wyrażonych w walucie obcej powstają różnice kursowe, wynikające z zastosowania różnych kursów waluty do wyceny rozrachunków na dzień ich powstania oraz na dzień ich uregulowania w formie kompensaty.

Jeśli kompensata dotyczy rozrachunków wyrażonych w walucie obcej, to powstałe w wyniku rozliczenia różnice kursowe zalicza się generalnie odpowiednio do przychodów finansowych (dodatnie różnice kursowe) lub kosztów finansowych (ujemne różnice kursowe). Przewiduje to art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości. Ewidencja księgowa różnic kursowych powstałych wskutek kompensaty może przebiegać zapisem:

a) dodatnie różnice kursowe

- Wn konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami" lub konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" albo konto 24 "Pozostałe rozrachunki",

- Ma konto 75-0 "Przychody finansowe",

b) ujemne różnice kursowe

- Wn konto 75-1 "Koszty finansowe",

- Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami" lub konto 21 "Rozrachunki z dostawcami" albo konto 24 "Pozostałe rozrachunki".

Rozliczenie różnic kursowych wynikających z kompensaty wzajemnych rozrachunków przedstawiono w przykładzie.

Kompensata a MPP

Przepisy dotyczące MPP w sposób szczególny odnoszą się do stosowania w rozliczeniach między podatnikami kompensat wzajemnych należności. Jak wskazano bowiem w art. 108a ust. 1d ustawy o VAT, w przypadku dokonania potrącenia wierzytelności, przepisów dotyczących zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności nie stosuje się w zakresie, w jakim kwoty należności są potrącane.

W sytuacji gdy cała należność z faktury, w której kwota należności przekracza 15.000 zł, obejmującej towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, jest uregulowana w drodze kompensaty, to nie wystąpi obowiązek stosowania MPP. Jeżeli jednak po wzajemnym potrąceniu pozostanie jeszcze kwota do zapłaty, to różnicę tę należy uregulować w mechanizmie podzielonej płatności.

Przykład

Założenia

  1. Na dzień 12 lipca 2023 r. jednostka posiadała następujące nieuregulowane należności i zobowiązania wyrażone w walucie obcej (euro) dotyczące tego samego kontrahenta z Niemiec:
Data powstania rozrachunku Kwota w euro Średni kurs NBP z dnia poprzedzającego dzień powstania rozrachunku Wartość w złotych
Należności
3.07.2023 r. 4.400 4,4503 zł/euro 19.581,32
5.07.2023 r. 6.200 4,4273 zł/euro 27.449,26
Razem należności 10.600   47.030,58
Zobowiązania
4.07.2023 r. 3.200 4,4321 zł/euro 14.182,72
7.07.2023 r. 5.300 4,4754 zł/euro 23.719,62
Razem zobowiązania 8.500   37.902,34
  1. Na podstawie zawartej umowy pomiędzy stronami na dzień 10 lipca 2023 r. dokonano kompensaty wzajemnych należności i zobowiązań. Do rozliczenia przyjęto średni kurs NBP z dnia 7 lipca 2023 r., który wynosił 4,4803 zł/euro. W wyniku kompensaty do rozliczenia pozostała należność w kwocie 2.100 euro, tj. 10.600 euro - 8.500 euro. 
  2. Pozostała część należności od kontrahenta z Niemiec, tj. 2.100 euro, wpłynęła na rachunek walutowy jednostki w dniu 12 lipca 2023 r. Kwotę tę wyceniono po średnim kursie NBP z dnia 11 lipca 2023 r., który wynosił 4,4426 zł/euro.
    Rozliczenie różnic kursowych wynikających z kompensaty:
    a) od należności
    - 4.400 euro × (4,4503 zł/euro - 4,4803 zł/euro) = 132,00 zł,
    - 4.100 euro × (4,4273 zł/euro - 4,4803 zł/euro) = 217,30 zł.
    Dodatnie różnice kursowe od należności wyniosły 349,30 zł, tj. 132,00 zł + 217,30 zł.
    b) od zobowiązań
    - 3.200 euro × (4,4321 zł/euro - 4,4803 zł/euro) = 154,24 zł,
    - 5.300 euro × (4,4754 zł/euro - 4,4803 zł/euro) = 25,97 zł.
    Ujemne różnice kursowe od zobowiązań wyniosły 180,21 zł, tj. 154,24 zł + 25,97 zł.

Dekretacja

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. PK - kompensata wzajemnych rozrachunków: (8.500 euro × 4,4803 zł/euro) 38.082,55 zł 21 20
2. PK - dodatnia różnica kursowa od należności: 349,30 zł 20 75-0
3. PK - ujemna różnica kursowa od zobowiązań: 180,21 zł 75-1 21
4. WB - wpływ pozostałej części należności: 2.100 euro × 4,4426 zł/euro 9.329,46 zł 13-1 20
5. PK - rozliczenie dodatniej różnicy kursowej od spłaconej należności:
2.100 euro × (4,4273 zł/euro - 4,4426 zł/euro)
32,13 zł 20 75-0

Księgowania

Kompensata w księgach rachunkowych

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120 ze zm.)

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.PrzewodnikKsiegowego.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

wrzesień 2023
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
6
8
9
10
13
16
17
18
19
22
23
24
26
27
29
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Zasady rachunkowości w jednostkach i zakładach budżetowych
Rachunkowość finansowa, budżetowa, w przykładach liczbowych ...
Vademecum Podatnika - podstawowe informacje dotyczące podatków
Przydatne linki
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.